6 апреля 2025 г.

Дежурный по стране

В экономике вообще-то есть только два предложения...
Азамат Джолдасбеков, президент АО «Казахстанская фондовая биржа»

Мы в соц сетях:



Бүгін Әлихан Бөкейханның туған күні

05 март 2021, 9:01
Бүгін Әлихан Бөкейханның туған күні
Бүгін XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көшбасшысы, ұлт-азаттық қозғалыстың негізгі тұлғасы Әлихан Бөкейханның туған күні, деп хабарлайды BAQ.KZ.

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан (1870-1937) – көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ғұлама ғалым, ұлт азаттық қозғалысының теориялық негізін салушы әрі көсемі, қазақтың тұңғыш саяси партиясын ұйымдастырушы және Алашорда үкіметінің төрағасы. Ол XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының, қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы ерекше тұлға, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы, білікті саясаткер, білімді әдебиеттанушы, тұңғыш энциклопедист.

Ол бұрынғы Семей облысындағы Қарқаралы уезінің Тоқырауын болысы, қазіргі Қарағанды облысының Ақтоғай ауданында дүниеге келген. Ата тегі Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын төре тұқымы. Арғы атасы атақты Көкжал Барақ. Қазақтың соңғы хандарының бірі Бөкей хан осы Көкжал Барақтың баласы. Бөкейден Батыр, одан Мырзатай, одан Әлиханның әкесі Нұрмұхамед.

Әлихан Бөкейхан бірегей талант иесі болды. Осы қасиеттерінің арқасында Әлихан Нұрмұхамедұлы қазақ зиялыларының басын бір арнаға қосып, мемлекеттіліктің қалыптасуы үшін аянбай тер төкті. Тарихшы профессор Мәмбет Қойгелді Әлихан Бөкейхантың тағдырын қазақ ұлтының өмірінен бөліп қарау мүмкін емес екенін айтады.

Ол себебі ұлт-азаттық қозғалыстың көсемі болатын. Кез келген ұлт-азаттық қозғалыстың көсемінің тағдыры осылай қайғылы аяқталған. Тіпті, Ресей аумағындағы ұлттардың Әлихан Бөкейхан сияқты көсемдерінің тағдыры басқаша болуы мүмкін емес еді, - дейді ол.
1886 жылы ол Омбыға келіп, жергілікті 4 жылдық техникалық училищеге «пансионер» болып қабылданды.

Ол 1890-1894 жылдары Санкт-Петербургтегі Орман институтының экономика факультетінде оқыды. Осы жылдары ол барлық студенттік қозғалыстарға белсенді түрде араласып, әсіресе солшылдардың көзқарасына бейім болды. Ә.Бөкейхан Ресей жандармерия басқармасының назарына алғаш рет студент болған жылдары-ақ ілігіп, «саяси сенімсіздердің» қара тізіміне алынды. Әлихан бұл тізімнен патша өкіметі күйреп, Кеңес өкіметі орнаған жылдары да – 1937 жылдың қырқүйегінде «халық жауы» болып атылып кеткенге дейін де шыққан жоқ.

Әлихан Бөкейхантың белсенді саяси қимылдары патша өкіметін сескендіріп, оны қазақ даласынан аластап, Самара қаласына жер аударады. Әлекең, онда 1908-1917 жылдары тұрып, қазақ қоғамының тыныс-тіршілігінен қол үзбей «Қазақ» газетіне «Қыр баласы» деген атпен ел тіршілігінің өткір де түйткіл мәселелеріне ден қойған мақалалар жазады.

Ақпан төңкерісінен соң, оңтайлы саяси ахуалды қалт жібермей пайдаланып қазақ елдігінің дербестігі үшін белсене қимылдайды.

1917 жылдары шілде және желтоқсан айларында өткен жалпы қазақтық сиездерді ұйымдастырып, онда «Алаш» партиясы мен «Алашорда» үкіметін құруға қол жеткізеді. Алашорда үкіметінің төрағалығына сайланады.

Азамат соғысы жылдары қазақ халқының ақ пен қызылдың теке тіресінде тектен-текке қосақ арасына кетпеуіне күш салады. Осы бағытта жұмыстар жүргізіледі.

Кеңес кезеңінде өкімет орындары Қазақстанда тұрғызбай, Мәскеуде ұстайды, саясатпен айналысуға мүмкіндік бермейді. Жаңа жағдайға байла-нысты, бұрынғы алаш зиялылары өздерінің күрескерлік жолын өз хал-қының сауатын ашу үшін оқулықтар жазып, фольклорлық әр түрлі жинақ-тар шығарып, ғылыммен шұғылданып, аудармалармен айналысып, қазақ шаруашылығын ұйымдастыруда басқа жұрттың озық мәдени түрлерін пайдаланудың жолдарын көрсетіп насихаттауға бағыттайды.

Кеңес орындары Әлихан Бөкейханқа тыныштық бермей, 20-жылдары екі рет тұтқындап, онда амалсыз босатып, ақыр аяғында 1937 жылдың науқанында қанды шеңгелге алады.

«Ешкімнің Әлиханға бар ма сөзі,

Демейді қандай қазақ оны оң көзі.

Семей тұрсын, жеті облыс – бар қазақтан,

Талассыз жеке-дара тұр ғой өзі», - деп С.Торайғыров айтқандай, Әлихан Бөкейхан әрқашан да қазақ жүрегінде жеке дара тұлға болып қала бермек.

Просмотров материала: 952

Поделиться материалом


10:04 230 миллиардов тенге возвращено государству в рамках дел... 142 370 Просмотров

20:03 Обращение жителей с. Маралды к Президенту РК К.-Ж. Токаеву... 0 Просмотров

12:16 Атырауда мыңнан астам асыл тұқымды еділбай қойы тірідей... 0 Просмотров

11:35 Бұдан былай Алматыда электрлі самокат тек 16 жастан бастап... 0 Просмотров

11:30 Қарағанды облысындағы жол апатынан сегіз адам көз жұмды... 0 Просмотров

11:17 Мұхамедиұлының Ұлттық музейдегі ұрлықтың жаңа эпизодына еш... 142 174 Просмотров

11:01 Биіктен құлап бара жатқан баланы қағып алған оқушыға үш... 141 827 Просмотров

10:47 Қарағандыда тұрғын үй ауласынан шала туылған бала табылды... 141 852 Просмотров

10:25 Ұлттық музей басшылығына қатысты қылмыстық істі... 142 160 Просмотров

18:37 Адвокат Бурхан Жансейтов задержан в Алматы... 9 443 Просмотров

17:38 Объемы производства сахара будут увеличены в семь раз —... 8 601 Просмотров

17:13 Тарифы на комуслуги изменятся в Казахстане... 8 732 Просмотров

16:54 Министр Аймағамбетов балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз... 12 204 Просмотров

16:52 «Қолайлы мектеп». Ұлттық жоба арқылы 582 мектеп бой көтереді... 12 401 Просмотров

16:52 «Суперагенты»: серьезный человек Сека уже ждет вас на IVI... 21 504 Просмотров

16:48 Балабақшаларды лицензиялауды күшейтеміз - министр... 8 814 Просмотров

16:43 Смайылов президенттің үкімет жұмысына қатысты сынына пікір... 6 834 Просмотров

16:42 Хищение средств через платформу АrtSport расследует антикор... 6 715 Просмотров

16:39 Еліміздің басым бөлігінде аптап ыстық болады – ауа райы... 5 537 Просмотров

16:37 Про президентскую критику... 7 669 Просмотров

16:29 Министерство не запрещало показ мультфильма «Базз Лайтер» -... 16 825 Просмотров

16:15 Экология министрлігі киіктердің мекендеу ортасын зерттеуге... 5 497 Просмотров

15:48 Денсаулық сақтау министрлігі аборт жасатуға тыйым салу... 6 855 Просмотров

15:45 Елімізде коммуналдық қызмет тарифтері өзгереді... 5 595 Просмотров

15:41 Капремонт всех роддомов пообещала министр здравоохранения... 5 599 Просмотров

15:27 Благотворительный спортивный зал для детей открыли в... 5 442 Просмотров

15:00 Қазақстан шекарасы қандай жағдайда жабылады... 5 281 Просмотров

14:18 104 мың гектарға қант қызылшасы егілсе, ішкі нарықты 80... 5 528 Просмотров

13:41 Қаңтар оқиғасы кезінде қанша қару тәркіленді – ҰҚК есеп... 5 470 Просмотров

13:15 Алагузова - Нуртасу Адамбай: Богу не нужна твоя помощь... 16 985 Просмотров

13:14 Жауынгер бір жыл ішінде әскери техниканы ғана емес, қолына... 7 391 Просмотров

13:04 Тамызда өршиді: Денсаулық сақтау министрлігі коронавирус... 5 315 Просмотров

13:02 В отношении руководства ТОО «Казфосфат» начато досудебное... 5 549 Просмотров

12:59 Суицид в Казахстане: 96% случаев самоубийств совершаются... 5 901 Просмотров

12:51 Усовершенствовать военную организацию Казахстана поручил... 5 311 Просмотров

12:49 Закупать уголь заранее призывают казахстанцев... 5 298 Просмотров

12:45 Павлодарда кран жұмысшыны екінші қабаттан итеріп жіберді... 5 341 Просмотров

12:42 Президенттің сынынан кейін ұзаққа созылған жол жөндеу... 5 285 Просмотров

12:38 МӘМС шенеуніктердің жемсауытына айналған – Арман Бейсембаев... 5 506 Просмотров

12:32 Шоу-бизнес өкілдерінің ЛГБТ-ны насихаттайтын «Базз Лайтер»... 5 654 Просмотров





Опрос


«    Апрель 2025    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930