3 апреля 2025 г.

Дежурный по стране

В экономике вообще-то есть только два предложения...
Азамат Джолдасбеков, президент АО «Казахстанская фондовая биржа»

Мы в соц сетях:



ҒАЛЫМДАР ҚАЗАҚ ӘЛІПБИІНДЕ КЕЙБІР ӘРІПТЕРДІҢ НЕГЕ ЖОҚ ЕКЕНІН ТҮСІНДІРДІ

12 октябрь 2017, 15:40
ҒАЛЫМДАР ҚАЗАҚ ӘЛІПБИІНДЕ КЕЙБІР ӘРІПТЕРДІҢ НЕГЕ ЖОҚ ЕКЕНІН ТҮСІНДІРДІ Ғалымдар латын қарпіндегі қазақ әліпбиінде кириллицадағы кейбір әріптердің неге жоқ екенін түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі.

"Жазу реформасын қолға алғандағы мақсатымыз орыс тілінен енген кірме таңбаларды қазақша таратып жазу болатын. "Я" дегеніңіз қазақтың екі дыбысының тіркесі. Ал енді " ю" дегеніңіз қазақтың үш дыбысының тіркесі. Сондықтан алдағы уақытта әдістеме, оқулық арқылы түсіндіре отырып, осылай таратып жазатын боламыз. Сонда қазақ тілінің буын құрамы бұзылмайды. Үндесім әуезі, морфем құрамы бұзылмайды. Тағы сондай үлкен жетістіктерге жетеміз. Қазіргі кирилл негізіндегі көп сөдерімізі тілдің үндесім әуезін бұзып отыр", — дейді профессор Әлімхан Жүнісбек.

Оның айтуынша, осылайша тілімізге еніп кеткен орыс тілінің емле-ережесінен арылу мақсаты тұр.

"Орыс тіліне деген қарсылық емес бұл, мәселе төркіні бөлек орыс тілінің емле-ережесі мен әліпбиін төркіні бөлек қазақ тіліне алдық та кіргізіп жібердік. Керек десеңіз, кейінгі жастардың тілі де өзгеріп бара жатыр. Өйткені емле-ереже қазақи емес. Одан ешқандай қиындық болмайды. Керісінше біз қазақ сөзінің жазылым үлгісін өзінің айтылымына шақтап келтіретін боламыз", — дейді ол.

"Осы уақытқа дейін төл дыбыстарымыздың басы ашылған жоқ па деп ойлап қалуларыңыз мүмкін. Ашылған жоқ. Кез келген қазақтан "қазақ тілінде қанша дыбыс бар?" деп сұрасаңыз, 42 дейді. Әрине, оған ешкім кінәлі емес. Өйткені, мектептен бастап жоғары оқу орнына дейін күнде 42 таңба деп үйретіп жатса, олардың басқаша ойлауы, айтуы, жауап беруі мүмкін емес. Шындығында қазақ тілінде бар болғаны 28 дыбыс бар. Біз осы 28 дыбысқа латын әліпбиінің таңбаларын баптап, қабылдап алуымыз керек деген мақсат алдымызда барлық уақытта тұрды", — дейді ғалым.

Жаңа әліпбиді әзірлеген жұмыс тобы мүшелерінің бірі Ербол Тілешовтің айтуынша, таңба мен дыбысты айыра білу керек.

"Біздің үлкен қателігіміз 42 дыбыс бар деп жүрдік. Әңгіме содан туып тұр. "Ю" мен "я" –ны көптеген азамат дыбыс деп қабылдайды. Таңба бар, дыбыс деген бар, осыны біз айыра білуіміз керек. Орыстардың өзінде де бекітілген латын әліпбиі бар. Жұмыс әліпбиінің бекітілгеніне он жылдан асып кетті. Онда да "ю" мен "я" жоқ", — дейді Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының директоры.

"Францияда Ницца деген қала бар, мысалы, орысша солай айтады. Француздарда "ц" деген әріп жоқ, дұрысы Нисса. Ағылшын тілінде цирк деген сөз жоқ, сирк деп айтады."Ц" орыстардың әрпі. Біз түп төркіні бөлек тілдің емле-ережесіне дағдыланып келдік", — дейді ол.

Айта кетсек, жұмыс тобы бірер күн бұрын мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевқа латын графикасындағы қазақ әліпбиінің жаңа жобасын ұсынған болатын. Бұл әліпбиде 32 әріп бар, диграфтар алынып тасталып, 9 әріп апострофпен жазылған.
Просмотров материала: 2 773

Поделиться материалом


10:04 230 миллиардов тенге возвращено государству в рамках дел... 141 939 Просмотров

20:03 Обращение жителей с. Маралды к Президенту РК К.-Ж. Токаеву... 0 Просмотров

12:16 Атырауда мыңнан астам асыл тұқымды еділбай қойы тірідей... 0 Просмотров

11:35 Бұдан былай Алматыда электрлі самокат тек 16 жастан бастап... 0 Просмотров

11:30 Қарағанды облысындағы жол апатынан сегіз адам көз жұмды... 0 Просмотров

11:17 Мұхамедиұлының Ұлттық музейдегі ұрлықтың жаңа эпизодына еш... 141 742 Просмотров

11:01 Биіктен құлап бара жатқан баланы қағып алған оқушыға үш... 141 396 Просмотров

10:47 Қарағандыда тұрғын үй ауласынан шала туылған бала табылды... 141 421 Просмотров

10:25 Ұлттық музей басшылығына қатысты қылмыстық істі... 141 728 Просмотров

18:37 Адвокат Бурхан Жансейтов задержан в Алматы... 9 415 Просмотров

17:38 Объемы производства сахара будут увеличены в семь раз —... 8 575 Просмотров

17:13 Тарифы на комуслуги изменятся в Казахстане... 8 702 Просмотров

16:54 Министр Аймағамбетов балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз... 12 164 Просмотров

16:52 «Қолайлы мектеп». Ұлттық жоба арқылы 582 мектеп бой көтереді... 12 360 Просмотров

16:52 «Суперагенты»: серьезный человек Сека уже ждет вас на IVI... 21 475 Просмотров

16:48 Балабақшаларды лицензиялауды күшейтеміз - министр... 8 786 Просмотров

16:43 Смайылов президенттің үкімет жұмысына қатысты сынына пікір... 6 824 Просмотров

16:42 Хищение средств через платформу АrtSport расследует антикор... 6 705 Просмотров

16:39 Еліміздің басым бөлігінде аптап ыстық болады – ауа райы... 5 526 Просмотров

16:37 Про президентскую критику... 7 659 Просмотров

16:29 Министерство не запрещало показ мультфильма «Базз Лайтер» -... 16 815 Просмотров

16:15 Экология министрлігі киіктердің мекендеу ортасын зерттеуге... 5 487 Просмотров

15:48 Денсаулық сақтау министрлігі аборт жасатуға тыйым салу... 6 844 Просмотров

15:45 Елімізде коммуналдық қызмет тарифтері өзгереді... 5 584 Просмотров

15:41 Капремонт всех роддомов пообещала министр здравоохранения... 5 588 Просмотров

15:27 Благотворительный спортивный зал для детей открыли в... 5 433 Просмотров

15:00 Қазақстан шекарасы қандай жағдайда жабылады... 5 270 Просмотров

14:18 104 мың гектарға қант қызылшасы егілсе, ішкі нарықты 80... 5 517 Просмотров

13:41 Қаңтар оқиғасы кезінде қанша қару тәркіленді – ҰҚК есеп... 5 459 Просмотров

13:15 Алагузова - Нуртасу Адамбай: Богу не нужна твоя помощь... 16 973 Просмотров

13:14 Жауынгер бір жыл ішінде әскери техниканы ғана емес, қолына... 7 379 Просмотров

13:04 Тамызда өршиді: Денсаулық сақтау министрлігі коронавирус... 5 305 Просмотров

13:02 В отношении руководства ТОО «Казфосфат» начато досудебное... 5 539 Просмотров

12:59 Суицид в Казахстане: 96% случаев самоубийств совершаются... 5 891 Просмотров

12:51 Усовершенствовать военную организацию Казахстана поручил... 5 301 Просмотров

12:49 Закупать уголь заранее призывают казахстанцев... 5 288 Просмотров

12:45 Павлодарда кран жұмысшыны екінші қабаттан итеріп жіберді... 5 331 Просмотров

12:42 Президенттің сынынан кейін ұзаққа созылған жол жөндеу... 5 275 Просмотров

12:38 МӘМС шенеуніктердің жемсауытына айналған – Арман Бейсембаев... 5 496 Просмотров

12:32 Шоу-бизнес өкілдерінің ЛГБТ-ны насихаттайтын «Базз Лайтер»... 5 642 Просмотров





Опрос


«    Апрель 2025    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930