10 марта 2026 г.

Дежурный по стране

В экономике вообще-то есть только два предложения...
Азамат Джолдасбеков, президент АО «Казахстанская фондовая биржа»

Мы в соц сетях:



ҚАЗАҚТА ҚАТЫГЕЗДІК ҚАЙДАН ПАЙДА БОЛҒАН?

ҚАЗАҚТА ҚАТЫГЕЗДІК ҚАЙДАН ПАЙДА БОЛҒАН? Соңғы жаңалықтар адамның жүрегін ауыртатын болды. Бір жақта жас қыздар бір-бірінің шашын жұлып, ер адамнан әрмен төбелесіп жатады, бір жақта жап-жас жігіттер қимылсыз қалған адамның басынан тепкілеп жүреді. Оларды көріп: "жастарымыз, еліміз не болып барады",- деп жұрт шошынуда.

Осындай шімірікпес қатігездік бізге қайдан, қалай, қашан жұққан? Кейбір адам интернетті кіналайды, біреулер ауылдағы жұмыссыздық, жоқшылықтан қалаға көшіп келіп, орын таппаған, торыққан, түңілген, дәстүрден айныған маргиналдық қоғамға айналып барамыз деп ойлайды. Ойлы деген зиялыларымыз арагідік елге идеология бермеді деп билікті айыптаудан аспайды. Сонда болып жатқан жағдайдың шын себебі не?

Ежелгі, дәстүрлі қазақ қоғамында қатыгезік жоқ еді. Өз бауырласы, қандасы тұрғай, жауын қинап, азапқа салмайтын. Тариxте бір де бір адамды азаптау, қорлап өлтіру туралы дерек сақталмаған. Өйткені, тірі жанға, өзі сияқты жан иесіне азар салып, қиянат жасап, қинауды обал деп есептейтін. Ол қасиет бала кезден қанымызға, санамызға әбден сіңіп кеткен болатын.

Оның үстіне ұят деген қоғамдағы үлкен регулятор болатын. Ұят сырт елден жамандықты жасыру емес, жамандықтан аулақ жүруге, ойды таза ұстауға тәрбиелейтін этикалық тежегіш еді. Қазір сол ұят туралы ұғым түбірімен өзгеріп, жат, жалған қалыпқа түсті. Ендігіде ұят болады деп, жәңа туған нәрестені әжетxанаға лақтырып кете баратын сұмдық бір мінез шығардық! Бұл, -тереңдей қарасақ, "өлімнен ұят күшті" деген керемет принципті теріс түсініп, дәстүрден айнып, азып кеткеніміздің бір белгісі.

Идеология керек деп талай сөз айтылып жүр. Ол, шынымен, біздің қоғамға қажет пе? Идеология деген - адамның ақыл-ойына салынған кісен, тек былай ойлап, былай жүруге ғана рұқсат, ал қылдан тайсаң, қылмыскерсің, біз белгілеген шеңберден шығып ой ойлап, пікір түйуге тиым салынады деп адамның ой-санасын, жақсылық-жамандықты парықтау қабілетін шектеп қоятын руxани абақтымен бірдей.

70 жылдан артық коммунистік-империялық идеологияға жүгініп, өз ақылымызбен ой қорытып, өз тағдырымызға өзіміз жауапты болудан әбден айырылып қалдық. Сенгіш, көнгіш, ергіш тобырға айналып бара жаттық. Соның салдары болар, бүгін қит етсе "біздің қазақ жалқау", "біздің қазақ мақтаншақ", "біздің қазақ бір-бірін көре алмайды" деген сөздерге желдей еседі. Солай сөйлей салуға өз аузымыз да бейімделіп алды.

Қазақтың басқа жұртқа сорақылау естілетін бір мақалы бар: "Ұра берсең, Құдай да өледі" деген. "Жалқаусың, даңғойсың, күншілсің" дегенді естіп өскен жастарға не сын айтарсыз? "Шынымен, солай екен",-деп сенуі де, басқа, жалған идеяларға елігуі де оп-оңай. Дәстүрлі этика: адал мен арам, обал мен сауап туралы ұлттық принциптерді түсінбеу, шын ерлік пен ездіктің ара жігін ажырата алмау этикалық мутацияға, бүлінуге әкеп соқтырады.

Шын намыстың орнын жалған намыс, шын ұяттың орнын жалған ұят басады. Адамгершілік тиянағынан айрылған жұрт қатігездікті ерлік, намыс, қасиет ретінде қабылдай бастайды.

Осының себебімен жастарымыз адасып, бірі діни радикалдық жолға түсіп, енді бірі араққа тойып төбелескенді батырлық деп есептейді. Өйткені адам баласына тек дүние-мал емес, руxани құндылықтар де керек. Оны өз ұлтымыз, қоғамымыздың жүрегінен таппасақ, жан-жақтан теріп, бөтен идеяларға еріп, сіра да ештеңе таппаймыз.

"Есің барда еліңді тап" деп аталарымыз бекер айтпаған. Бүгін сол елімізді іздеп, табатын, іздегенде қазір көмескіленіп қалған асыл қасиетімізді түгендейтін жағдайға жетіп тұрмыз. Мен руxани жаңғыруды ең әуелі осы тұрғыда түсінемін.

Талғат Қалиев, саясаттанушы
Автор: Талғат Қалиев - ҚАЗАҚТА ҚАТЫГЕЗДІК ҚАЙДАН ПАЙДА БОЛҒАН?
Просмотров материала: 2 891

Поделиться материалом


10:04 230 миллиардов тенге возвращено государству в рамках дел... 190 196 Просмотров

20:03 Обращение жителей с. Маралды к Президенту РК К.-Ж. Токаеву... 0 Просмотров

12:16 Атырауда мыңнан астам асыл тұқымды еділбай қойы тірідей... 0 Просмотров

11:35 Бұдан былай Алматыда электрлі самокат тек 16 жастан бастап... 0 Просмотров

11:30 Қарағанды облысындағы жол апатынан сегіз адам көз жұмды... 0 Просмотров

11:17 Мұхамедиұлының Ұлттық музейдегі ұрлықтың жаңа эпизодына еш... 189 745 Просмотров

11:01 Биіктен құлап бара жатқан баланы қағып алған оқушыға үш... 189 300 Просмотров

10:47 Қарағандыда тұрғын үй ауласынан шала туылған бала табылды... 189 346 Просмотров

10:25 Ұлттық музей басшылығына қатысты қылмыстық істі... 189 679 Просмотров

18:37 Адвокат Бурхан Жансейтов задержан в Алматы... 12 065 Просмотров

17:38 Объемы производства сахара будут увеличены в семь раз —... 11 177 Просмотров

17:13 Тарифы на комуслуги изменятся в Казахстане... 11 449 Просмотров

16:54 Министр Аймағамбетов балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз... 15 769 Просмотров

16:52 «Қолайлы мектеп». Ұлттық жоба арқылы 582 мектеп бой көтереді... 15 911 Просмотров

16:52 «Суперагенты»: серьезный человек Сека уже ждет вас на IVI... 24 382 Просмотров

16:48 Балабақшаларды лицензиялауды күшейтеміз - министр... 10 306 Просмотров

16:43 Смайылов президенттің үкімет жұмысына қатысты сынына пікір... 7 529 Просмотров

16:42 Хищение средств через платформу АrtSport расследует антикор... 7 349 Просмотров

16:39 Еліміздің басым бөлігінде аптап ыстық болады – ауа райы... 6 184 Просмотров

16:37 Про президентскую критику... 8 523 Просмотров

16:29 Министерство не запрещало показ мультфильма «Базз Лайтер» -... 17 427 Просмотров

16:15 Экология министрлігі киіктердің мекендеу ортасын зерттеуге... 6 116 Просмотров

15:48 Денсаулық сақтау министрлігі аборт жасатуға тыйым салу... 7 522 Просмотров

15:45 Елімізде коммуналдық қызмет тарифтері өзгереді... 6 275 Просмотров

15:41 Капремонт всех роддомов пообещала министр здравоохранения... 6 226 Просмотров

15:27 Благотворительный спортивный зал для детей открыли в... 6 062 Просмотров

15:00 Қазақстан шекарасы қандай жағдайда жабылады... 5 899 Просмотров

14:18 104 мың гектарға қант қызылшасы егілсе, ішкі нарықты 80... 6 187 Просмотров

13:41 Қаңтар оқиғасы кезінде қанша қару тәркіленді – ҰҚК есеп... 6 120 Просмотров

13:15 Алагузова - Нуртасу Адамбай: Богу не нужна твоя помощь... 17 621 Просмотров

13:14 Жауынгер бір жыл ішінде әскери техниканы ғана емес, қолына... 8 301 Просмотров

13:04 Тамызда өршиді: Денсаулық сақтау министрлігі коронавирус... 5 940 Просмотров

13:02 В отношении руководства ТОО «Казфосфат» начато досудебное... 6 206 Просмотров

12:59 Суицид в Казахстане: 96% случаев самоубийств совершаются... 6 576 Просмотров

12:51 Усовершенствовать военную организацию Казахстана поручил... 5 963 Просмотров

12:49 Закупать уголь заранее призывают казахстанцев... 5 910 Просмотров

12:45 Павлодарда кран жұмысшыны екінші қабаттан итеріп жіберді... 5 985 Просмотров

12:42 Президенттің сынынан кейін ұзаққа созылған жол жөндеу... 5 944 Просмотров

12:38 МӘМС шенеуніктердің жемсауытына айналған – Арман Бейсембаев... 6 159 Просмотров

12:32 Шоу-бизнес өкілдерінің ЛГБТ-ны насихаттайтын «Базз Лайтер»... 6 307 Просмотров





Опрос


«    Март 2026    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031