Қазақстандағы ЖОО түлектерінің 60%-ы өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді
![](https://matritca.kz/wp-content/uploads/2022/09/01bffa17-0c38-4437-9d29-ee0564a252aa-780x451.jpeg)
Ғылым және жоғары білім министрлігі болжамды деректерге сүйене отырып, университеттер еңбек нарығында сұранысқа ие мамандарды шығару туралы мәлімдеді, деп хабарлайды Zakon.kz.
2020 жылы басталған коронавирус пандемиясы бүкіл әлемдік экономикаға әсер етіп, кейінгі онжылдықтардағы ең терең дағдарысты тудырды. Бұл еңбек нарығына да әсер етті.
Халықаралық еңбек ұйымының сарапшылары 2021 жылы экономикада қалпына келтіру байқалғанымен, әзірге еңбек нарығындағы бірқатар көрсеткіштер пандемияға дейінгі көрсеткішке оралмағанын айтты. Олардың пікірінше, Қазақстан да шет қалмайды.
Сыртқы факторлардан басқа, қазақстандық еңбек нарығы жұмыс орнындағы ұсыныс, біліктілік сапасы мен нақты талаптардың сәйкес келмеу мәселесінен зардап шегеді.
Еңбек нарығындағы бұрмаланулардың болуына жүйелі себептер де бар: білім сапасы мен жұмыс берушілердің үмітін орындау, жоғары сынып оқушылары мен ата-аналардың болашақ мамандығын білмеуі немесе қате таңдауы. Соның салдарынан балалар жергілікті еңбек нарығында сұранысқа ие емес, жұмыссыздық немесе толық жұмыссыздық қаупі жағдайында тұрған мамандықтарды оқиды.
Ғылым және жоғары білім министрлігі
Ведомствоның мәліметінше, бұл көбіне ата-аналардың заңгер, экономист сияқты белгілі бір мамандықтардың иллюзия беделіне сенуінен болады. Бұл саладағы түлектер саны еңбек нарығындағы сұраныстан бірнеше есе көп.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметі бойынша, мектеп оқушыларының 87%-ы ата-ананың немесе мұғалімнің ықпалымен мамандық таңдайды. Сонымен қатар ата-аналардың 75%-ы өз балаларының қандай мамандықты таңдағысы келетінін білмейтінін мойындайды.
Мектеп оқушылары мен ата-аналардың 90%-ы еңбек нарығында қандай мамандықтар сұранысқа ие екенін білмейді. Сонысымен жағдайды қиындатып отыр. Кәсіптік бағдар беруге мақсатты түрде қызығушылық танытпайды.
Ғылым және жоғары білім министрлігі
Бұл мәселені шешу үшін «Қазақстанның жаңа кәсіптер мен құзыреттер атласы» жобасы жасалды. Бұл — әр сала мамандарының айтуынша, қазірдің өзінде сұранысқа ие және алдағы 5-10 жылда пайда болатын мамандықтар жиынтығы. Жинақта 9 сала мен 463 кәсіп туралы мәліметтер бар.
Олардың барлығы келесі санаттарға бөлінеді:
Жаңа мамандықтар — ресми түрде жоқ, бірақ жоғары ықтималдықпен жақын болашақта пайда болады.
Трансформацияланатын мамандықтар – көп өзгеруі мүмкін бар кәсіптер мен мамандықтар.
Жоғалып бара жатқан кәсіптер — бұл жақын болашақта сұранысқа ие болмайтын кәсіптер мен мамандықтар.
6 облыста (Астана және Алматы қалалары, Павлодар, Ақтөбе, Атырау және Қостанай облыстары) 11 жоғары оқу орны мен 23 колледж атлас мамандықтары бойынша 30-дан астам жаңа білім беру бағдарламаларын әзірленіп жатыр.
Ғылым және жоғары білім министрлігі
Ведомство атап өткендей, алдағы жылдары Атлас құрастырушылар жоғары сапалы кәсіптік бағдар беру үшін одан да көп салаларды қамтуды жоспарлап отыр:
Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер;
Білім;
өңдеуші өнеркәсіп;
Өнер;
Ойын-сауық және демалыс (шығармашылық салалар);
Қаржы және сақтандыру қызметі;
Тұру және тамақтандыру қызметтері;
Сумен жабдықтау және қалдықтарды қайта өңдеу.
Министрліктің айтуынша, жоба кәсіптік бағдар беру сапасына ішінара ғана әсер етті.
Кадрларды даярлаудың отандық жүйесі әлі де еңбек нарығының қажеттігінен артта қалып отыр. Сонымен қатар ЖОО түлектерінің 60%-ы өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Осының барлығы кадр даярлау мен облыстың экономикалық қажеттіліктері бір-бірімен байланыспауының нәтижесі.
Ғылым және жоғары білім министрлігі
Ведомствода айтылғандай, бұл мәселені шешу үшін кадрлық қамтамасыз етудің озық жүйесінің тұжырымдамалық үлгісін құру бойынша іргелі жұмыс істеу қажет.
Яғни, бірте-бірте өзектілігін жоғалтып бара жатқан ұстаздық мамандықтар арқылы еңбек нарығына ілесу емес, жоғары оқу орындары болжамды деректерге сүйене отырып, еңбек нарығында сұранысқа ие мамандарды дайындап жатқанда, кадрларды белсенді даярлауға көшу. Осыған орай, Қазақстан үкіметі еңбек нарығында озық тұрған кадрларды жан-жақты даярлаудан тұратын «Мамандығым – болашағым» жобасын қолға алды.
Ғылым және жоғары білім министрлігі
Оны жүзеге асыру алты негізгі кезеңнен тұрады:
Өңірлердегі еңбек нарығының қажеттіліктерін анықтау үшін болжамды зерттеулер жүргізу.
Аймақтың ерекшеліктерін ескере отырып, кадрларға қажеттіліктің 20 өңірлік картасын әзірлеу.
Жаңа мамандықтар бойынша университеттердің жаңа білім беру бағдарламаларын әзірлеу.
Мектептердің 7-11 сынып оқушыларының кәсіби диагностикасын жүргізу.
5 мың күндізгі кәсіптік кеңесшілерді оқыту.
1 миллионнан астам оқушыны қамтитын 6000-нан астам мектеп үшін кәсіптік бағдар беру бойынша ақпараттық қолдау.
Жоба 6 жылға есептелген, одан кейін 20 аймақтық карта қалыптасады.
Олар Өңірлік кәсіптер атласын ескере отырып, үздіксіз білім беру тұжырымдамасын ескере отырып, кәсіби стандарттарды бейімдейтін Ұлттық біліктілік шеңберін жетілдіруге негіз болады. Сонымен қатар бұл карталар микробіліктіліктің өңірлік каталогтарын әзірлеуге және кадрлардың біліктілігін арттыру бойынша білім беру бағдарламаларын әзірлеу мақсатында кәсіпорындар мен білім беру ұйымдарының білім беру консорциумдарын құруға көмектеседі.