АЭА-дағы химиялық кластер толық өндірістік тізбектерді қалыптастыруда — жобалар мен әсері
АЭА-дағы химиялық кластер Қазақстанның арнайы экономикалық аймақтарында (АЭА) бірнеше ірі кәсіпорын арқылы толық өндірістік тізбектер құрып жатыр. Павлодар, Жамбыл, Атырау және елорда нысандарында іске қосылған жобалар шикізаттан бастап дайын тұтыну өнімдеріне дейінгі өндірісті біріктіріп, импортты алмастыру мен экспортты ұлғайтуға бағытталған.
АЭА-дағы химиялық кластер: негізгі жобалар мен қуаттары
АЭА аумақтарында химия және мұнай-химия бағытында бірнеше ірі жоба жұмыс істейді. Төменде әр кәсіпорынның негізгі көрсеткіштері берілген:
- «Каустик» АҚ (Павлодар АЭА) — 2011 жылы тауарлық өнім шығара бастады. Жылдық қуаты 98,5 мың тонна: 30 мың тонна каустикалық сода, 26 мың тонна хлор, шамамен 7 мың тонна натрий гипохлориті және 45 мың тонна тұз қышқылы. Жұмыс істеген уақыт ішінде 135,2 млрд теңгенің өнімі өндіріліп, 500 жұмыс орны ашылды. Негізгі тұтынушылар арасында «Қазақстан алюминийі» АҚ пен отандық мұнай өңдеу зауыттары бар.
- «УПНК-ПВ» ЖШС (Павлодар АЭА) — 2015 жылы пайдалануға берілген күйдірілген мұнай коксын өндіретін кәсіпорын. Инвестициясы 22,9 млрд теңге, жылдық өндірістік қуаты 205 мың тонна. Жоба іске қосылғаннан бері 209,4 млрд теңгенің өнімі өндіріліп, 400 жұмыс орны құрылды. Өнім аймақтық және халықаралық нарықтарға экспортталады.
- «Аромат» ЖШС (Астана – Жаңа қала АЭА) — парфюмерияның толық өндірістік циклі бар зауыт, 2020 жылы АЭА қатысушысы атанды. Өндіріс 2022 жылдан кейін жылдық көлемі 2 млн-нан 5 млн құтыға дейін артты, толық қуатында — 7 млн дана. Жылдық айналымы 5 млрд теңгеден асады, жалпы 12,6 млрд теңгенің өнімі өндірілді, еңбеккерлер саны 100-ден астам. Өнімнің шамамен 95%-ы Ресей мен ЕАЭО елдеріне экспортталады.
- «Kazakhstan Hydrogen Peroxide» ЖШС (Jibek Joly АЭА, Жамбыл облысы) — елдегі алғашқы сутегі асқын тотығын өндіретін зауыт. Жобаның құны 30 млрд теңге, жылдық қуаты 30 мың тонна (60% концентрация). Антрахинон әдісімен (палладий катализаторы) жұмыс істейді, зауытты 2027 жылдың І тоқсанында іске қосу жоспарланған, жоба бойынша 40 жұмыс орны ашылады.
АЭА-дағы химиялық кластер: өндірістік тізбектер мен байланыстар
Аталған зауыттар бір-бірімен өндірістік тізбектер арқылы байланысады: ас тұзы мен мұнай коксын өңдеу отандық алюминий және басқа өнеркәсіптерге қажетті шикізат береді, реагенттер суды тазарту жүйелеріне жеткізіледі, дайын парфюмерия экспортқа шығарылады. Мысалы, күйдірілген кокс электр қуатын өндіруде пайдаланылады — зауыт өзін қамтамасыз етіп, артық энергияны нарыққа өткізе алады.
АЭА-дағы химиялық кластер: импортты алмастыру және экспорттық әлеует
Жоба іске қосылымдары еліміздің негізгі химиялық тауарларына тәуелділікті азайтты. Сутегі асқын тотығы сияқты өнімдердің ішкі өндірісі импортты алмастырып, кейін экспорттық бағыт ашуға мүмкіндік береді. Парфюмерия және косметика шығаратын кәсіпорындар болса, дайын өнімді ЕАЭО нарықтарына шығарып, дистрибьюторлық желіні кеңейтуде.
QazIndustry — арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың қызметін үйлестіруші органдардың бірі. Қазіргі уақытта Қазақстанда 18 арнайы экономикалық аймақ жұмыс істейді, олардың аумағында 561 инвестициялық жоба іске асырылған; тартылған инвестициялардың жалпы көлемі 11,5 трлн теңгені құрап, 38 мыңнан астам жұмыс орын құрылды.
АЭА-дағы дайын инфрақұрылым мен мемлекеттік қолдау кәсіпорындарға өндірісті тез іске қосып, импортты алмастырып және экспорт көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Химиялық кластердің одан әрі дамуы өңірлік өнеркәсіптік тізбектерді күшейтіп, экономикалық әсерін ұлғайтатын болады.
