2026 жылдың соңына дейін доллар бағамы қандай болады: теңге үшін үш сценарий

Жыл басынан бері теңге бағамына бірден бірнеше фактор ықпал етіп келеді: АҚШ ФРЖ саясаты, мұнай бағасы, ҚР Ұлттық Банкінің іс-қимылдары және ел ішіндегі долларға деген сұраныс. Жыл соңына дейін осы факторлар USD/KZT бағамының бірнеше даму сценарийін қалыптастыруы мүмкін. Бұл сценарийлердің қандай жағдайларда жүзеге асуы мүмкін екенін және олардың қайсысы қазіргі уақытта анағұрлым ықтимал екенін қарастырайық.

Қазіргі таңда доллар бағамының қозғалысын болжау өте қиын, өйткені ұлттық валютаның бағамы тек Қазақстан экономикасына ғана тәуелді емес. Доллар бағамына әлемдік оқиғалар да айтарлықтай әсер етеді. Ең алдымен, халықаралық факторлардың валюта бағамына тікелей емес, жанама түрде ықпал ететінін түсіну қажет.

Теңге бағамының жасырын тұрақтандырғышы

Мұнай бағасы мен ФРЖ саясатынан бөлек, теңге бағамына Қазақстанның Ұлттық қоры да маңызды ықпал етеді. Үкімет Ұлттық қор қаражатын республикалық бюджетті қаржыландыруға бағыттаған кезде, Ұлттық Банк қордың валюталық активтерінің бір бөлігін ішкі валюта нарығында сатады. Бұл доллар ұсынысын арттырып, ұлттық валютаға түсетін қысымды жұмсартуға мүмкіндік береді.

2026 жылы мұндай операциялардың көлемі айтарлықтай жоғары деңгейде сақталуда. Мәселен, сәуір айында Ұлттық қордан шамамен 300 млн долларсатылса, мамыр айында Ұлттық Банк 500 млн долларға дейін сатуды жоспарлаған болатын. Сонымен қатар, Ұлттық қордан жүзеге асырылған сатылымдар KASE валюта нарығындағы сауда-саттықтың жалпы көлемінің шамамен 3,5%-ын қамтамасыз етті, бұл күніне орта есеппен 13,6 млн долларды құрады.

Бұдан бөлек, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Ұлттық Банк алтынды өткізуден түскен қаражат есебінен шамамен 2,2 млрд доллар (шамамен 1,1 трлн теңге) көлемінде валютаны сату бойынша айналы (айна) операцияларын жүргізетінін жариялады. Бұл да нарықтағы шетел валютасының ұсынысын арттыруға ықпал етті.

Доллар түсімінің негізгі көзі экспорт болып қала береді. Мұнай бағасы жоғары болған жағдайда экспорттық түсім көлемі ұлғайып, шетел валютасының ұсынысы артады. Ал импорт көлемі экспортқа қарағанда жылдамырақ өссе, долларға деген сұраныс күшейіп, бұл ұлттық валюта бағамына қысым жасайды.

Halyk Research деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтарда Қазақстанның сауда профициті шамамен 1,64 млрд долларды құраса, сәуір айына қарай 0,4 млрд доллар көлеміндегі тапшылыққа дейін төмендеген. Мұндай өзгеріс экспорт пен импорт арасындағы айырманың едәуір қысқарғанын білдіреді. Соның нәтижесінде теңгені валюталық қолдау әлсірей түсті.

Бұдан бөлек, доллар бағамына әсер ететін маңызды факторлардың бірі – «ҚазМұнайГаз» және «Қазатомөнеркәсіп» сияқты квазимемлекеттік компаниялардың валюталық түсімнің бір бөлігін міндетті түрде сатуы. Ұлттық Банктің деректеріне сәйкес, мұндай сатылымдардың көлемі 2025 жылғы желтоқсанда 315 млн долларды, 2026 жылғы наурызда 391 млн долларды, ал мамыр айында 410 млн долларды құрады. Яғни, іс жүзінде ай сайын нарыққа қосымша 0,3–0,45 млрд доллар көлемінде валюта түсіп отырды. Бұл шетел валютасына деген жоғары сұранысты ішінара өтеп, теңге бағамының құбылмалылығын төмендетуге ықпал етті.

АҚШ ФРЖ саясаты және мұнай бағасы

Барынша қарапайым түсіндірсек, ФРЖ базалық пайыздық мөлшерлемені төмендеткен кезде, DXY доллар индексі әлсірейді. Бұл инвесторларды тәуекелі жоғары активтерге көбірек инвестиция салуға ынталандырады. Ал базалық мөлшерлеме көтерілген жағдайда доллар нығайып, АҚШ мемлекеттік облигацияларының жоғары кірістілігі есебінен әлемдік нарықта америкалық валютаға сұраныс артады. Мысалы, 2022 жылғы наурызда АҚШ ФРЖ базалық мөлшерлемесі 0,25–0,50% деңгейінде болды, DXY доллар индексі шамамен 98-ді құрады, ал USD/KZT бағамы бір доллар үшін шамамен 510 теңге деңгейінде қалыптасты. Осыдан кейін ФРЖ базалық мөлшерлемені кезең-кезеңімен көтеру саясатын бастады. 2023 жылғы шілдеде ФРЖ мөлшерлемесі 5,25–5,50% деңгейіне жетті, DXY индексі 100–103 аралығында сақталды, ал USD/KZT бағамы 445–460 теңге деңгейінде болды. Бұл кезеңде теңге бағамын барреліне шамамен 80 доллар деңгейіндегі жоғары мұнай бағасы қолдап тұрды.

Кестеде келтірілген бірнеше факторды талдау теңгенің жыл соңына дейінгі бағамы үш ықтимал сценарийдің бірі бойынша қалыптасуы мүмкін екенін көрсетеді.

Оптимистік сценарий: теңгенің нығаюы

Іске асу ықтималдығы: 20–25%.

Бұл сценарий ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуді жалғастырған, DXY доллар индексі 98–99 тармақтан төмендеген, ал Brent маркалы мұнай бағасы бір баррель үшін 70–75 доллардан жоғары деңгейде сақталған жағдайда жүзеге асуы мүмкін. Мұндай жағдайда дамушы елдердің валюталарына түсетін қысым азайып, Қазақстан жоғары экспорттық кірісті сақтап қалады.

Ұлттық Банктің қатаң ақша-кредит саясаты сақталған жағдайда, USD/KZT бағамы жыл соңына қарай 500–515 теңге аралығына дейін төмендеуі мүмкін.

Базалық сценарий: ең ықтимал нұсқа

Іске асу ықтималдығы: 55–60%.

Ең шынайы сценарий – ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді біртіндеп төмендетіп, ал Brent маркалы мұнай бағасы бір баррель үшін 65–70 доллар аралығында сақталатын жағдай. Бұл ретте импорт көлемі, шетел валютасына деген сұраныс және Ұлттық Банктің саясаты сияқты ішкі факторлар теңгенің айтарлықтай нығаюын тежейтін болады.

Мұндай жағдайда USD/KZT бағамы, ең ықтимал нұсқа бойынша, 520–540 теңге аралығында қалыптасады.

Теріс сценарий: теңгеге түсетін қысымның күшеюі

Іске асу ықтималдығы: 20–25%.

Егер АҚШ-та инфляция жоғары деңгейде сақталып, ФРЖ қатаң ақша-кредит саясатын жалғастырса, DXY доллар индексі қайтадан 103–105 тармақтан жоғары көтерілуі мүмкін. Сонымен қатар, Brent маркалы мұнай бағасының бір баррель үшін 60 доллардан төмен түсуі Қазақстанның экспорттық валюталық түсімін азайтып, теңгеге түсетін қысымды күшейтеді.

Мұндай жағдайда USD/KZT бағамы жыл соңына қарай 550–565 теңге деңгейіне дейін өсуі ықтимал.

Қорытынды. Валюта нарығы экономиканың жай-күйін көрсететін ең сезімтал индикаторлардың бірі болып қала береді. Қазіргі уақытта теңге бағамының бағытына жаһандық үрдістер де, ішкі факторлар да қатар ықпал етуде. Сондықтан жыл соңындағы бағам бойынша нақты бір мәнді атауға тырысқаннан гөрі, сценарийлік тәсіл неғұрлым негізді болып көрінеді. Жоғары белгісіздік жағдайында инвесторлар үшін басты артықшылық – қысқа мерзімді күтулерге сүйену емес, макроэкономикалық ортадағы өзгерістерге уақтылы бейімделе білу.